Mắm tép Bà Sáu Bến Tre| Đặc sản miền tây Sông nước | Thơm ngon tinh khiết

Trang chủ » Bài viết mắm tép

Bài viết mắm tép

  Sau những trận mưa rào cuối hè là chúng tôi cất được nhiều tép nhất. Những con mương nước lặng, đùng đục là nơi được chọn. Có hôm trở trời, tôm tép còn nổi lờ lờ mặt nước, chỉ cần chịu khó một chút là đã có ngay mớ tép tươi. Hôm nào được nhiều tép là chúng bạn nhảy lên sung sướng về khoe chiến công với cha mẹ chúng. Riêng tôi, mỗi khi vó được nhiều tép thì trong lòng lại trỗi lên một niềm vui khó tả, bởi tôi biết chắc một điều: ngoại sẽ làm mắm tép – món ăn mà tôi thích nhất! Từ mớ tép tôi đem về, ngoại cẩn thận nhặt từng cọng rong, hạt sạn lẫn vào trong đó. Ngoại bảo cái giống mắm tép phải làm sạch, chỉ hơi lẫn đất cát một tý là hỏng, mắm mà ngả màu thâm xỉn là coi như công toi, mà còn mất cả tiếng tăm về mắm xứ Gò Công quê mình đấy con ạ! Ngoại cẩn thận đãi đi đãi lại cho đến khi rổ tép trắng hồng mới cho vào cối đá giã, như thế mắm mới nhuyễn. Công đoạn rang thính cũng công phu. Lửa không to mà cũng không được quá nhỏ và nhất là phải đảo đều tay. Những hạt gạo vàng rộm trong chảo nở đều như những bông cau, khi chín tới đem ra giã. Xong đâu đấy, cứ một lớp tép ngoại lại bỏ vào một lớp thính cho vào hũ rồi đem nút chặt bằng lá chuối khô và để sát cạnh bếp, nhờ hơi nóng của lửa than mà mắm nhanh chín ngấu. Suốt cả tháng trời tôi cứ háo hức chờ lúc ngoại mở nút lá chuối. Khi ấy, cả căn nhà lá của bà cháu tôi sẽ sực nức mùi vị ngọt ngào, thơm lạ thơm lùng…

Cứ mỗi lần trời bắt đầu se lạnh, báo hiệu mùa đông về, tôi lại nhớ ngoại, nhớ dáng ngoại lụi cụi bên bếp lửa bập bùng, nhớ đến món mắm tép đồng nổi tiếng xứ Gò Công – nhắc tôi nhớ về tuổi thơ và hương vị quê nhà.

Về quê ăn mắm tép đồng

Xa quê nhớ món rau đồng quắt quay

Cái hương vị cay cay của mắm, mùi thơm của rau đồng rất quen thuộc với tôi. Hương vị ấy, đã gắn liền với tuổi thơ tôi tự thuở nào, mỗi khi xa quê trong tôi lại cồn lên một nỗi nhớ đến da diết.

mam tep que toi, mam tep an ngon

mam tep mien tay

Mắm tép của bà

Ngày ấy, vào mùa mưa, cả đám trẻ con chúng tôi kéo nhau ra những con mương, bờ kênh để thả vó. Những cái vó nhỏ xíu, khung được làm bằng thanh tre buộc khéo léo với một tấm vải màn, đơn giản vậy nhưng là công dụng hữu hiệu để bắt tôm, tép. Mồi nhử tôm, tép là cám được rang chín để dậy mùi hương. Xong đâu đấy, mấy đứa tôi háo hức đứa vác gậy, đứa mang vó, đứa cầm rổ hành quân đi cất vó.

Sau những trận mưa rào cuối hè là chúng tôi cất được nhiều tép nhất. Những con mương nước lặng, đùng đục là nơi được chọn. Có hôm trở trời, tôm tép còn nổi lờ lờ mặt nước, chỉ cần chịu khó một chút là đã có ngay mớ tép tươi. Hôm nào được nhiều tép là chúng bạn nhảy lên sung sướng về khoe chiến công với cha mẹ chúng. Riêng tôi, mỗi khi vó được nhiều tép thì trong lòng lại trỗi lên một niềm vui khó tả, bởi tôi biết chắc một điều: ngoại sẽ làm mắm tép – món ăn mà tôi thích nhất! Từ mớ tép tôi đem về, ngoại cẩn thận nhặt từng cọng rong, hạt sạn lẫn vào trong đó. Ngoại bảo cái giống mắm tép phải làm sạch, chỉ hơi lẫn đất cát một tý là hỏng, mắm mà ngả màu thâm xỉn là coi như công toi, mà còn mất cả tiếng tăm về mắm xứ Gò Công quê mình đấy con ạ! Ngoại cẩn thận đãi đi đãi lại cho đến khi rổ tép trắng hồng mới cho vào cối đá giã, như thế mắm mới nhuyễn. Công đoạn rang thính cũng công phu. Lửa không to mà cũng không được quá nhỏ và nhất là phải đảo đều tay. Những hạt gạo vàng rộm trong chảo nở đều như những bông cau, khi chín tới đem ra giã. Xong đâu đấy, cứ một lớp tép ngoại lại bỏ vào một lớp thính cho vào hũ rồi đem nút chặt bằng lá chuối khô và để sát cạnh bếp, nhờ hơi nóng của lửa than mà mắm nhanh chín ngấu. Suốt cả tháng trời tôi cứ háo hức chờ lúc ngoại mở nút lá chuối. Khi ấy, cả căn nhà lá của bà cháu tôi sẽ sực nức mùi vị ngọt ngào, thơm lạ thơm lùng…

Những buổi chiều đi học về, đói quá, chạy ù vào bếp lấy bát cơm nguội ăn với mắm của ngoại làm thì tuyệt hảo. Mùa đông, khi cơm vừa chín tới để nguyên trên bếp. Dọn mâm cơm ra chỉ có bát canh nóng, tay ngoại xới lưng cơm, khói còn nghi ngút rồi rưới đều từng thìa mắm tươi hồng, đặc sánh thì ăn chẳng biết no. Và cái hương vị đó cứ theo tôi mãi, mỗi khi xa quê làm tôi nhớ đến ngoại bởi cả cuộc đời ngoại hy sinh vì chồng con. Ông tôi mất khi ngoại còn rất trẻ, một mình ngoại chèo chống nuôi năm người con trưởng thành, dựng vợ gả chồng, đến khi chỉ còn lại một mình ngoại trong căn nhà hiu quạnh. Năm tôi mười tuổi, tôi về sống cùng ngoại. Tuổi thơ tôi sống trong sự chỉ bảo dịu dàng mà nghiêm khắc của ngoại. Nhà nghèo không đủ áo ấm, những đêm đông lạnh, ngoại lom khom đi lấy củi nhóm bếp – những cành củi ngoại tranh thủ lượm lặt lúc rảnh rỗi, bên bếp lửa đỏ hồng ngoại hơ tay, hơ ngực và hơ đầu cho tôi, vậy mà cũng qua hết mùa đông.

Thấm thoắt đã mấy năm kể từ ngày ngoại mất. Chiều nay trong cái lạnh tê tái của mùa đông, tôi thầm ước gì lại được nhìn thấy bóng ngoại lụi cụi ngồi bên bếp lửa hồng, được thưởng thức món mắm tép đồng của ngoại mà ấm lòng của người con xa quê.

Sưu tầm


1 Phản hồi

  1. lebinh799 nói:

    Hũ mắm tép của má

    Ở quê nghèo chẳng có gì ăn nên chúng tôi cứ canh me hũ mắm của má. Hôm nào cũng dòm xem nó đã đổi thành màu đỏ tươi chưa. Ngày má khui hũ mắm ra ăn, mùi mắm thơm dậy cả gian bếp. Vị chua chua, ngòn ngọt, cay cay của nó khiến những cái bụng đói thêm cồn cào. Chỉ có mắm tép với đậu rồng, đọt choại, bông súng, rau vườn mà nồi cơm gạo đỏ của má nháy mắt đã hết veo.
    Cứ đến mùa nước nổi, gió chướng liu riu thổi về, dây đậu rồng sau hè trổ bông kết trái, má lại lụi cụi làm mắm tép…

    Sáng chủ nhật, bà xã đi chợ về, thấy trong giỏ có mớ đậu rồng, tôi bỗng ước ao: “Phải chi có mắm tép của má…”. Bà xã nhìn tôi tủm tỉm cười nhưng không nói gì. Đến khi dọn cơm lên, thấy có đĩa thịt luộc và chén mắm tép thơm lừng bên mấy trái đậu rồng tươi non, tôi hết nhìn chén mắm lại trố mắt nhìn vợ đến nỗi nàng bật cười: “Anh nhìn gì mà nhìn dữ vậy? Cầu được ước thấy rồi còn gì? Em làm đó”.

    Có nằm mơ tôi cũng không dám nghĩ, vợ mình biết làm mắm tép! Tôi nghĩ như vậy là có căn nguyên chớ không phải vô cớ. Vợ tôi là dân Sài Gòn chính gốc, lại là con nhà khá giả, từ nhỏ tới lớn chẳng biết làm gì ngoài chuyện ăn học. Nàng vốn dĩ chỉ quen ăn những món sang trọng, có xuất xứ rõ ràng; còn mấy thứ dân dã nhà quê, không có nhãn mác lẫn hạn sử dụng – như cách nàng hay nói thì vô phương bắt nàng đụng đũa. Ấy vậy mà trời xui đất khiến thế nào nàng vớ phải tôi, anh chồng có gốc gác nông dân rặt ròi lại nghèo rớt mồng tơi mà thằng bạn học chung lớp hồi đại học, giờ làm quyền trưởng khoa báo chí truyền thông của một trường đại học lớn cứ hay dùng từ “ăn mắm hút giòi” để ám chỉ!

    Chính vì cái khoảng cách ấy mà những ngày đầu mới về chung sống, hai đứa cứ hục hặc. Dù vậy, vì mang tiếng sống nhờ bên vợ nên thường thì tôi nhịn. Nhưng có một lần, cuộc hôn nhân của chúng tôi đã suýt đổ vỡ sau 4 năm chung sống. Mọi chuyện bắt đầu từ hủ mắm tép của má tôi.

    Năm đó má đã bảy mươi lăm tuổi. Và tôi, thằng con trai út của má cũng đã ngoài ba mươi. Tôi “già đầu” như thế nhưng vẫn được má chăm bẵm. Biết tính ý con, mùa nào thức ấy, má gom góp, cụ bị gởi lên, khi thì mấy con cá lóc cập cững của thằng cháu tát đìa, khi thì nồi cá linh lạc mạ (cá linh non) kho nước dừa, lúc lại là mớ ốc gạo mua lại của mấy đứa trẻ hàng xóm lặn bắt ngoài đầu cồn. Cũng có khi chỉ là mấy trái ớt hiểm hoặc mớ rau cải trời đầu mùa. Đặc biệt, má biết tôi rất thích món mắm tép ăn với đậu rồng nên cứ đến mùa nước nổi, gió chướng liu riu thổi về, dây đậu rồng sau hè trổ bông kết trái, má lại lụi cụi làm mắm tép.

    Má tôi nói, người miền Tây bị tiếng oan là làm cái gì cũng ngọt, nhất là mắm. Nhưng người rành ăn món miền Tây thì biết chắc không phải vậy. Chỉ đồ bán ngoài chợ búa, hàng quán, người ta muốn để lâu nên bỏ đường nhiều, còn đồ làm ăn ở nhà thì chỉ cho một chút đường thôi, cốt là để làm dịu vị mặn của mắm.

    Mắm tép của má làm là loại tép rong, con chỉ nhỉnh hơn cái tăm nhang một chút nhưng bụng đầy trứng. Những con tép tươi nguyên còn nhảy soi sói mà mấy đứa cháu đi đặt lọp về được má lựa thật sạch, rửa bằng nước mưa rồi để ráo nước. Tôi nhớ hồi nhỏ nghe má hay nói: “Thằng út tỏ mắt, coi lựa dùm má mấy con chôm chôm; không được để sót nghen. Con mà để sót, lỡ ăn trúng thì tiêu chảy re re…”. Nghe má đe như vậy nên tôi lựa rất kỹ. Con chôm chôm nhỏ hơn đầu ngón tay út một chút, dài chừng một phân, có rất nhiều chân. Tôi chẳng thấy nó giống trái chôm chôm tí nào nhưng nghe má bảo vậy thì biết vậy.

    Má làm mắm không giống ai. Tỏi, tiêu má lùi trong tro đến khi dậy mùi thơm mới đem ra giã nát; đậu nành má rang vàng đâm nhuyễn làm thính; rồi củ riềng, ớt sừng thái chỉ, đường thắng với nước mắm nhỉ Phú Quốc cho kẹo lại… Tất cả trộn chung với tép, thêm 1 chút rượu trắng để khi mắm chín có màu đỏ tươi thật đẹp. 1 ký tép, má muối với 1 xị nước mắm ngon. Xong đâu đó, má gài mắm vô keo thủy tinh, đem phơi ngoài nắng.

    Ở quê nghèo chẳng có gì ăn nên chúng tôi cứ canh me hũ mắm của má. Hôm nào cũng dòm xem nó đã đổi thành màu đỏ tươi chưa. Ngày má khui hũ mắm ra ăn, mùi mắm thơm dậy cả gian bếp. Vị chua chua, ngòn ngọt, cay cay của nó khiến những cái bụng đói thêm cồn cào. Chỉ có mắm tép với đậu rồng, đọt choại, bông súng, rau vườn mà nồi cơm gạo đỏ của má nháy mắt đã hết veo.

    Hồi mới cưới vợ, có lần tôi nói với má: “Trên đời này, không có ai làm mắm tép ngon như má”. Má cười móm mém: “Mai mốt má chết rồi, chắc tụi bây nhịn ăn mắm tép luôn!”. Tôi nằn nì: “Má dạy cho vợ con làm đi”. Má tôi lắc đầu: “Vợ mày chỉ biết lo làm ăn kiếm tiền chớ có biết bếp núc đâu mà biểu má dạy?”.

    Mùa gió chướng năm đó, thấy mấy dây đậu rồng sà xuống mương, má tiếc nên lội xuống hái. Không may bị trượt chân ngã, phải nằm một chỗ mấy tháng trời. Vậy mà vừa gượng dậy được, má lại lụi cụi lựa tép làm mắm cho tôi. Nghe thằng cháu gọi điện báo tin, tôi vừa mong, vừa thấy thương má đến chảy nước mắt. Thế nhưng, chờ mãi vẫn không thấy mắm tép đâu, tôi hỏi vợ thì nàng sụ mặt: “Gửi lên tới mấy bữa nay rồi nhưng con Tư làm đổ mắm xuống tấm thảm mới, em bực quá nên bắt đổ hết rồi”. Tôi sững sờ: “Em đổ à? Em có biết là má đã cực như thế nào để làm keo mắm đó cho anh không? Em.. em… thật là…”.

    Lần đó tôi bỏ về quê ở liền mấy ngày. Không ngờ, đó lại là những ngày sung sướng nhất đời của tôi. Ở bên má, tôi thỏa sức hoài niệm về một thời tuổi thơ gian khó nhưng tuyệt đẹp – một tuổi thơ với những đụn khói đốt đồng bàng bạc trong sương chiều, mùi khen khét của khoai lang nướng vùi trong đám un trâu và cảm giác xon xót của da thịt cọ vào rơm rạ những tối ngủ đồng canh lúa trong mơn man hơi lạnh của gió chướng đầu mùa… Tuổi thơ tôi còn lãng đãng bóng hình một cô bé túm tóc đuôi gà có mùi mồ hôi thật lạ của lá sả, lá chanh quyện trong những nhọc nhằn của con nhà nghèo khó…

    Mãi mấy hôm sau khi xuống tìm tôi, bà xã mới thổ lộ: Nếu như không một mình lặn lội về quê, không bỏ dép đi chân trần trên những gốc rạ mới cắt và không ngồi bên nhau trong tiếng rì rào của gió chướng cuối mùa để hít căng lồng ngực mùi hương hòa quyện của khói, của cỏ cây hoa lá và những liếp cày vừa lật lên để cảm nhận được thế nào là nơi chôn nhau cắt rốn của một con người thì mãi mãi nàng sẽ không thể nào hiểu được tôi.

    … Má tôi mất vừa tròn năm. Nhiều hơn từng ấy thời gian, tôi không được ăn mắm tép má làm. Một sự hẫng hụt rất lớn trong trái tim mẫn cảm của tôi bởi mất mát ấy không gì có thể bù đắp…

    … “Em làm có giống má không anh?” – bà xã kéo tôi về thực tại với tia nhìn chăm chú như thể một cô học trò vừa trả bài xong đang chờ thầy giáo cho điểm. Thật khó diễn tả tâm trạng của tôi lúc đó. Đây có lẽ là một trong những điều bất ngờ lớn nhất mà bà xã dành cho tôi. Nàng đã cố nhớ lại những điều má tôi nói khi còn sống, đã mày mò tìm cho ra cách thức làm món mắm tép ưa thích cho chồng như một cách để nói rằng nàng yêu thương và cảm nhận được những khắc khoải trong lòng đứa con xa mẹ, xa quê…

    Cảm ơn em, bà xã…

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: